Ik moet altijd denken aan een dode vogel, als ik zo'n geknakt vliegtuig weerloos op de grond zie liggen. Die ruitjes van de cockpit worden vanzelf ogen. En de neus ineens een gebroken snavel. Alsof een onzichtbare jager, in een zeldzaam geval, weer eens feilloos raak heeft geschoten.
Wel een opsteker voor onze nationale trots trouwens, dat Schiphol. Misschien wel de allerveiligste luchthaven ter wereld!
Want waar vind je dat tegenwoordig nog? Een neerstortende Boeing 737 met 134 inzittenden, en dan toch slechts negen doden! In Macau, Hongkong of New York was dit akkefietje zeker weten heel anders afgelopen. Schiphol ligt echter niet ingeklemd tussen gevaarlijke bergwanden of hoge gebouwen, maar is omgeven door kilometers oasen van zachte, zompige Hollandse kleiakkers, waarin zelfs een crash een tintje van een zachte landing krijgt.
Pieter Kist
Nederland is zó klein en zó velig, dat een luchtvaartramp - hoe bescheiden ook - meteen al het andere nieuws wegdrukt in alle journaals en actualiteitenrubrieken. We hebben hier inmiddels ruim 16 jaar op moeten wachten, sinds de Bijlmerramp in 1992, de grootste op Nederlandse bodem, met 43 doden, vnl. op de grond. En... Nederland droeg hier geen enkele schuld aan. Eerst betrof het een Israëlisch toestel, nu een Turks. Wel waren er in 1996 nog twee crashes: de Hercules op vliegbasis Eindhoven (34 doden) en een oldtimer DC3 die bij Texel neerstortte (32 doden).
En nu komen er - ten minste - drie onderzoeken. Van het Openbaar Ministerie, indien er een aanwijzing is voor strafbare feiten (wordt meteen geseponeerd, want de piloten zijn omgekomen), van Turkish Air, de luchtvaartmaatschappij, én natuurlijk... van Pieter van Vollenhoven. Dat laatste onderzoek, is uiteraard het belangrijkste, en het enige dat echt telt.
Want als er iemand is die een 'zachte landing' heeft gemaakt, dan is dat Pieter, namelijk in de schoot van zijn koninklijke schoonfamilie. Hoe hij daar als eenvoudig jurist (de rechtenstudie is een soort gepimpte VMBO-opleiding voor luie rijkeluiskindjes, die je cadeau krijgt door enkele wetjes uit je hoofd te leren) kon opklimmen naar de absolute alleenheerser van 'Veilig Nederland' blijft een raadsel.
In de uren na het neerstrijken van de Turkse vogel was hij niet van het televisiescherm te slaan. Om uit te leggen dat het niet zozeer ging om 'neerstrijken' alswel 'neerploffen'. Dat bleek, zei hij, 'uit het buitengemeen korte spoor in de klei'. Zit iets in, absoluut. Maar als voorzitter van de Raad voor de Ongevallen, zou ik toch liever eerst de resultaten van de data uit de 'black-box' even afwachten.
Maar Pieter maakte nog een paar andere opmerkingen, die mij opvielen.
Zoals deze, in Nova:
"De kist lag niet op Schiphol, die lag daarbuiten."
En deze, in het NOS Journaal:
"Het is ongelooflijk, wat een ravage het was in die kist!"
Verslaggever: "U bent binnen geweest in het vliegtuig?"
Pieter: "Ik ben in die kist wezen kijken, ja!"
'Kist'.
Ineens besefte ik: dit is een ode aan zijn schoonvader. Of simpeler uitgedrukt: hij staat daar Bernhard na te apen, met dat quasi-macho taalgebruik uit een Biggles jongensboekje.
Toen hij vervolgens aan zijn mede-gast in Nova vroeg wat nu toch de afstand was van de neerplofplaats tot aan de Polderbaan (de beoogde landingsbaan voor het vliegtuig) en daaraan toevoegde: "Zit daar nog een Rijksweg tussen, bijvoorbeeld?" - toen wist ik het zeker. Deze hofpianist is volstrekt ongeschikt als voorzitter en boegbeeld van de - overigens wel belangrijke - Ongevallenraad.
Ik had al langer mijn twijfels, omdat de man geen enkele technisch-wetenschappelijke achtergrond heeft en maar wat in de rondte kwebbelt. Maar die opmerking 'Zit daar nog een Rijksweg tussen?' doet de deur dicht. Hij komt zijn eigen deur dus niet uit. Hij is kennelijk nog nooit over de A9 gereden, genietend van het machtige schouwspel - zoals duizenden automobilisten dagelijks ervaren - om een verkeersvliegtuig elegant te zien afdalen, boven hun hoofd, het motorgeluid van hun eigen voertuig brullend en gierend overstijgend, doelgericht op weg om de Polderbaan te nemen, zoals een man zijn vrouw.
Zou hij dat ook aan Margriet hebben gevraagd, toen ze 'het' nog deden? Of er wellicht een Rijksweg tussen zat? Dat zou de boel namelijk 'ernstig kunnen compliceren'.
Een 'Rijksweg'.
Deze man spreekt in anachronismen, of is er zelf een.
Sinds zijn rapport over de Schipholbrand (géén grapjes over de locatie nu!) zijn er al twee nadere deskundigenrapporten geweest, die keihard aantonen dat zijn onderzoek niet deugt. En dat de Syriër die de schuld kreeg en veroordeeld werd wegens 'brandstichting' geen enkele blaam treft. De brand is namelijk elders ontstaan. Maar Van Vollenhovens Ongevallenraad 'herkent zich hier niet in', en blijft bij zijn standpunt. Kritiek en zelfreflectie? Liever niet dus.
Negatieve training
Die mede-gast in Nova was trouwens Hans Tettero, KLM-piloot en voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers. (Opmerkelijk detail: hij was op het moment van de crash zelf ook in de lucht, en zou een kwartier na het ramptoestel zelf landen op diezelfde Polderbaan; moest nu echter uitwijken naar Rotterdam Airport.)
Nova had een simulatie geregeld (heel knap wel, op zo korte termijn) in zo'n high-tech simulator op Schiphol, waarin verkeersvliegers regelmatig worden getraind. Een cabine die méér is dan een Playstation, want door ingenieuze hydrolische technieken worden ook alle bewegingen van een vliegtuig realistisch nagebootst. Als piloot zie je dan niet alleen wat je doet, je voelt het ook.
In die reportage werd de situatie die zich met het Turkse vliegtuig had voorgedaan, virtueel min of meer 'herhaald'. Alles ging goed, totdat op een hoogte van ca. 900 meter plotseling het motorvermogen werd weggenomen. En er werd getoond wat je dan zou moeten doen, om toch nog goed te kunnen landen.
"Maar als dat nu niet lukt?", was de terechte vraag van presentatrice Clairy Polak. "Oefen je dan ook hoe je het beste kunt neerstorten?"
"Nee," zei Hans Tettero, wiens achternaam beter Worst had kunnen heten, "we trainen wel noodsituaties, maar niet het neerstorten zelf; dat zou een negatieve training zijn."
Wat een ongelooflijke blunder!
Vliegen als Baksteen
Gelukkig werd ook Benno Baksteen weer van stal gehaald, de voorganger van Tettero. Die had wél slimme en treffende commentaren over dit ongeluk, en over de veiligheid van het luchtverkeer. Moet ook wel, met zo'n achternaam. Dan kun je je geen faux-pas veroorloven.
Baksteen wees erop dat het juist heel belangrijk is, dat je als piloot in staat bent - wanneer duidelijk wordt dat je de landingsbaan niet meer gaat halen - in een 'split second' mogelijkheden zoekt om de crash zo 'zacht' mogelijk te laten verlopen. Met als recent voorbeeld de Amerikaanse piloot die zijn defecte Boeing als een watervliegtuig op de Hudsonrivier parkeerde. En daarmee de levens van alle inzittenden redde.
Maar dit soort acties moeten Nederlandse piloten dus voortaan maar niet meer oefenen, als het aan Hans Tettero ligt?
De Ongevallenraad is er - volgens zijn statuten - vooral op gericht 'lering te trekken uit elk ongeval en aanbevelingen te doen om herhaling te voorkomen'.
Is het dan misschien een idee dat Pieter Kist - desnoods achter de schermen - Hans Worst een forse por uitdeelt, zodat die kostbare simulator kan worden gebruikt waarvoor ie bedoeld is? Waarmee de ene manke de andere op de been houdt. Als het goed is voor onze veiligheid, heb ik daar geen moeite mee.
Maar waarom zit Van Vollenhoven niet op te letten? Was hij alleen maar met zichzelf en zijn clubje bezig? Het had toch op zijn weg gelegen om - nu de presentatrice het naliet - bij Tettero door te vragen over die 'negatieve' training die de KLM dus kennelijk nalaat. Het maken van een elegante, zachte plof. Tamelijk verontrustend, zou ik denken.
Plesman-trots en het T-woord
Overigens past ons Nederlandse volk enige bescheidenheid, naast terechte trots, waar het zijn luchtvaart betreft. Na en naast de gebroeders Wright heeft Nederland een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van een succesvolle commerciële luchtvaart (denk aan de Spin, de Uiver en Fokker).
Maar daarbij is ook het 'T-woord' niet te vermijden, onze nationale schande.
De grootste luchtramp in de geschiedenis, wereldwijd. Met meer dan 500 dodelijke slachtoffers. Niet veroorzaakt door een allochtone piloot en luchtvaartmaatschappij. En niet op Nederlandse bodem. Maar veroorzaakt door een alom gevierde en 'briljante', maar zichzelf overschattende, Nederlandse senior-gezagvoerder, op vreemde bodem.
Op Tenerife.
| 
